Οι αιμορροΐδες είναι διογκωμένες φλέβες στον πρωκτό ή στο ορθό που προκαλούν πόνο, φαγούρα, αιμορραγία ή πρήξιμο. Προκαλούνται από αυξημένη πίεση στην περιοχή λόγω δυσκοιλιότητας, εγκυμοσύνης, παχυσαρκίας ή καθιστικής ζωής και ταξινομούνται σε τέσσερις βαθμούς σοβαρότητας.
Οι αιμορροΐδες, γνωστές και ως ζοχάδες, είναι μια κοινή νόσος που επηρεάζει την ποιότητα ζωής πολλών ανθρώπων. Οι αιμορροΐδες εμφανίζονται όταν οι φλέβες στο ορθό και τον πρωκτό διογκώνονται και φλεγμαίνουν.
Οι αιμορροΐδες μπορεί να είναι εσωτερικές ή εξωτερικές και μπορεί να προκαλέσουν πόνο, κνησμό και μερικές φορές αιμορραγία. Οι αιμορροΐδες προκαλούνται συχνά από καταπόνηση κατά τη διάρκεια των κενώσεων του εντέρου, αλλά μπορεί επίσης να προκληθούν από εγκυμοσύνη, παχυσαρκία και καθιστική ζωή.
Οι αιμορροΐδες μπορούν να αντιμετωπιστούν με διάφορες μεθόδους, όπως αλλαγές στον τρόπο ζωής, φάρμακα και χειρουργική επέμβαση. Οι αιμορροΐδες είναι μια θεραπεύσιμη κατάσταση, αλλά είναι σημαντικό να ζητήσετε ιατρική συμβουλή εάν παρουσιάζετε επίμονα συμπτώματα. Δείτε αναλυτικά στη συνέχεια το άρθρο για τις αιμορροΐδες.
Τι είναι οι αιμορροΐδες;
Οι αιμορροΐδες είναι πρησμένες φλέβες στο ορθό (δηλαδή στο άπω σημείο που καταλήγει το παχύ έντερο πριν την έξοδο του πρωκτού). Όλοι οι άνθρωποι διαθέτουν στην περιπρωκτική περιοχή ένα πλούσιο δίκτυο φλεβών, οι οποίες για διάφορους λόγους διατείνονται και φουσκώνουν (πρήζονται) δημιουργώντας τις εσωτερικές (1ου ή 2ου βαθμού) ή τις εξωτερικές (3ου ή 4ου βαθμού) αιμορροΐδες.
Συγκεκριμένα η ταξινόμηση των αιμορροΐδων έχει ως εξής:
- 1ου Βαθμού: Φυσιολογικές ή σχεδόν φυσιολογικές. Χωρίς πρόπτωση κάτω από την οδοντωτή γραμμή. Πιθανή αιμορραγία.
- 2ου Βαθμού: Παρουσία ήπιων συμπτωμάτων. Πρόπτωση κάτω από την οδοντωτή γραμμή μόνο με το σφίξιμο (δηλαδή με αύξηση της ενδοκοιλιακής πίεσης), αλλά άμεση ανάταξή τους χωρίς χρήση του χεριού.
- 3ου Βαθμού: Πρόπτωση κάτω από την οδοντωτή γραμμή κατά το σφίξιμο που απαιτεί οπωσδήποτε χειροκίνητη ανάταξη. Παρουσία συμπτωμάτων όπως: φαγούρα (κνησμός), βλέννα στα κόπρανα, λεκέδες από κόπρανα στο εσώρουχο, πρήξιμο.
- 4ου Βαθμού: Πρόπτωση εκτός πρωκτού χωρίς τη δυνατότητα χειροκίνητης ανάταξης. Χρόνιες φλεγμονώδεις αλλοιώσεις με ατροφία του βλεννογόνου και ευθρυπτότητα.
Οι αιμορροΐδες εμφανίζονται πολύ συχνά στο γενικό πληθυσμό, σε σημείο που όταν κάποιος διαπιστώσει αίμα στο χαρτί της τουαλέτας μετά το σκούπισμα να μην απευθυνθεί στον ειδικό, αλλά να θεωρήσει ότι πρόκειται για αιμορροΐδες και να αναζητήσει κάποια γιατροσόφια στο internet ή στην καλύτερη περίπτωση να ζητήσει μια αλοιφή από το φαρμακείο.
Οι αιμορροΐδες είναι δυνατόν να προκαλέσουν συμπτώματα όπως φαγούρα, πόνο ή αιμορραγία ή αποβολή βλέννας στα κόπρανα. Τα συμπτώματα όμως αυτά μπορεί να είναι ίδια και σε άλλες σοβαρότερες παθήσεις και θα πρέπει να μην αμελούμε την επίσκεψη στον ειδικό γαστρεντερολόγο για κλινική εξέταση ή για ορθοσκόπηση / κολονοσκόπηση, ειδικά μετά την ηλικία των 45 ετών.
Οι αιμορροΐδες προκαλούν πάντα πόνο;
Όχι. Οι εσωτερικές αιμορροΐδες συχνά προκαλούν κυρίως αίμα, φαγούρα ή αίσθημα πρόπτωσης και όχι έντονο πόνο.
Ο πολύ δυνατός πόνος συνήθως εμφανίζεται:
- σε θρομβωμένη εξωτερική αιμορροΐδα
- ή σε άλλη πάθηση όπως η ραγάδα πρωκτού
Αν ο πόνος είναι έντονος ή ξαφνικός, απαιτείται ιατρική εκτίμηση.
Τι είναι η θρομβωμένη αιμορροΐδα;
Ορισμένες εξωτερικές αιμορροΐδες μπορεί να θρομβωθούν, δηλαδή να δημιουργηθεί πήγμα αίματος στο εσωτερικό τους.
Τότε μπορεί να εμφανιστούν:
- ξαφνικός έντονος πόνος
- σκληρό επώδυνο ογκίδιο στον πρωκτό
- πρήξιμο
- μερικές φορές μικρή αιμορραγία
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα τις πρώτες 48-72 ώρες, μπορεί να χρειαστεί μικρή χειρουργική παρέμβαση για άμεση ανακούφιση.
Μήπως δεν είναι τελικά αιμορροΐδες;
Δεν προκαλεί κάθε ενόχληση στον πρωκτό αιμορροΐδες. Ορισμένες παθήσεις μπορεί να έχουν παρόμοια συμπτώματα με τις αιμορροΐδες αλλά να χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση.
Για παράδειγμα:
- Η ραγάδα πρωκτού συνήθως προκαλεί έντονο «κόψιμο» ή οξύ πόνο κατά την κένωση
- Η πρόπτωση του ορθού μπορεί να μοιάζει με μεγάλες αιμορροΐδες αλλά αφορά διαφορετική πάθηση
- Το αίμα στα κόπρανα δεν σημαίνει πάντα αιμορροΐδες, ιδιαίτερα μετά τα 45 έτη
- Σπανιότερα, επίμονη αιμορραγία ή αλλαγή στις κενώσεις μπορεί να σχετίζεται με πολύποδες ή κακοήθεια του παχέος εντέρου
Η καθυστέρηση της σωστής διάγνωσης είναι συχνή, επειδή πολλοί ασθενείς θεωρούν ότι κάθε αιμορραγία από τον πρωκτό οφείλεται «απλώς σε αιμορροΐδες». Η αυτοδιάγνωση μέσω internet ή μόνο με μια αλοιφή από το φαρμακείο για τις αιμορροΐδες μπορεί να καθυστερήσει τη σωστή διάγνωση.
Πότε θα πρέπει να απευθυνθώ σε γαστρεντερολόγο;
Μην ψάχνετε για γιατροσόφια στο internet! Θα πρέπει να απευθυνθείτε στον γαστρεντερολόγο σας αν έχετε οποιαδήποτε αιμορραγία από το ορθό ή αν οι κενώσεις σας (κόπρανα) έχουν χρώμα μαύρο σαν πίσσα. Η αιμορραγία από το ορθό δεν προκαλείται μόνο από αιμορροΐδες, οπότε ο γαστρεντερολόγος σας θα πρέπει να σας εξετάσει και να ελέγξει την περιοχή εξωτερικά και εσωτερικά. Σε περίπτωση που υπάρχει υπόνοια ότι το αίμα στα κόπρανα οφείλεται σε άλλη αιτία, ενδεχομένως να χρειαστεί ενδοσκοπικός έλεγχος του παχέος εντέρου με κολονοσκόπηση, ώστε να αποκλεισθούν άλλες βλάβες του εντέρου που ευθύνονται για την αιμορραγία. Εάν οι κενώσεις έχουν χρώμα μαύρο σαν πίσσα, η αιμορραγία εστιάζεται πιθανόν στο ανώτερο πεπτικό (στομάχι, λεπτό έντερο).
Πώς φεύγουν οι αιμορροΐδες με φυσικό τρόπο;
Οι αιμορροΐδες επιδεινώνονται από την δυσκοιλιότητα. Συνεπώς θα πρέπει να έχετε τακτικές κενώσεις. Επίσης, κατά την κένωση δεν θα πρέπει να σφίγγεστε και να πιέζετε πολύ. Ακόμα, οι κενώσεις σας δεν θα πρέπει να είναι πολύ σκληρές.Η δυσκοιλιότητα και τα σκληρά κόπρανα επιδεινώνουν τις αιμορροΐδες. Για να αποφύγετε την δυσκοιλιότητα και τις σκληρές κενώσεις μπορείτε να:
- Αλλάξετε τη διατροφή σας. Καταναλώστε πολλά φρούτα και λαχανικά, πλούσια σε φυτικές ίνες που βοηθούν στην αύξηση της κινητικότητας του εντέρου. Δείτε το σχετικό άρθρο για την δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες στο peptiko.gr.
- Χρησιμοποιείτε φυτικές ίνες σε σκόνη, μπάρες δημητριακών ή χάπια φυτικών ινών. Θα πρέπει να λαμβάνετε 20 έως 35 γραμμάρια φυτικών ινών την ημέρα.
- Αποφύγετε 15 τροφές που προκαλούν δυσκοιλιότητα. Δείτε το σχετικό άρθρο στο peptiko.gr.
- Εφόσον υπάρχει έντονη δυσκοιλιότητα για αρκετές ημέρες, θα πρέπει να πάρετε κάποιο υπακτικό/καθαρτικό σκεύασμα. Συμβουλευθείτε τον γαστρεντερολόγο σας για το ποιο σκεύασμα ενδείκνυται για εσάς, διότι η μακροχρόνια χρήση υπακτικών ενδέχεται να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα στην πορεία.
- Αποφύγετε να κάθεστε πολλή ώρα στη λεκάνη. Πολλοί ασθενείς παραμένουν στην τουαλέτα για αρκετά λεπτά χρησιμοποιώντας το κινητό ή πιέζοντας υπερβολικά. Αυτό αυξάνει την πίεση στις αιμορροϊδικές φλέβες και μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα. Ιδανικά, η παραμονή στη λεκάνη δεν θα πρέπει να ξεπερνά λίγα λεπτά.
Ποιοι άλλοι παράγοντες ευθύνονται για τις αιμορροΐδες εκτός από τη δυσκοιλιότητα;
Άλλοι παράγοντες που επίσης έχουν αναφερθεί ότι σχετίζονται (χωρίς ωστόσο να είναι απόλυτο) με τη διόγκωση των αιμορροΐδων είναι οι εξής:
- Έλλειψη σωματικής άσκησης
- Διατροφή πτωχή σε φυτικές ίνες
- Αύξηση της ενδοκοιλιακής πίεσης (ασκίτης, ενδοκοιλιακή μάζα ή εγκυμοσύνη)
- Κληρονομικότητα (γενετικοί παράγοντες)
- Ηλικία
- Ανατομική κατασκευή αιμορροϊδικών φλεβών
- Παχυσαρκία
- Καθιστική ζωή
- Χρόνιος βήχας που αυξάνει την ενδοκοιλιακή πίεση
- Δυσλειτουργία του πυελικού εδάφους
Τι μπορώ να κάνω στο σπίτι για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων μου;
Ορισμένοι αισθάνονται καλύτερα όταν μουλιάζουν τους γλουτούς σε χλιαρό νερό (προσοχή: ΟΧΙ καυτό), 2 έως 3 φορές την ημέρα για 10 έως 15 λεπτά. Μην προσθέτετε σαπούνι, αφρόλουτρο, ή οτιδήποτε στο χλιαρό νερό.
Επίσης υπάρχουν φάρμακα για τις αιμορροΐδες που δυνατόν να πάρετε χωρίς ιατρική συνταγή. Πρόκειται για κρέμες ή αλοιφές που εφαρμόζετε στον πρωκτό σας για να ανακουφίσουν από τον πόνο, τη φαγούρα και το πρήξιμο. Μερικά φάρμακα για αιμορροΐδες είναι σε μορφή υπόθετου που τοποθετείτε εσωτερικά στο ορθό. Άλλα φάρμακα είναι σε μορφή αλοιφής που κυκλοφορούν σε σωληνάριο με ένα ακροφύσιο που μπαίνει εσωτερικά στο ορθό. Μην χρησιμοποιείτε αλοιφές που περιέχουν κορτιζόνη χωρίς ιατρική συνταγή. Η καλύτερη αλοιφή για αιμορροΐδες είναι ο καλός καθαρισμός της περιοχής.
Τι μπορεί να χειροτερεύει τις αιμορροΐδες;
Οι αιμορροΐδες συχνά επιδεινώνονται από καθημερινές συνήθειες όπως:
- χρόνια δυσκοιλιότητα
- υπερβολικό σφίξιμο στην τουαλέτα
- πολύωρη παραμονή στη λεκάνη
- καθιστική ζωή
- παχυσαρκία
- άρση μεγάλου βάρους
- χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών
- ανεπαρκής ενυδάτωση
Η βελτίωση αυτών των παραγόντων μπορεί να μειώσει σημαντικά τις υποτροπές.
Αιμορροΐδες στην εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό
Οι αιμορροΐδες είναι πολύ συχνές στην εγκυμοσύνη, ιδιαίτερα στο τρίτο τρίμηνο και μετά τον τοκετό. Η πίεση από τη μήτρα, η δυσκοιλιότητα και η έντονη προσπάθεια κατά τον φυσιολογικό τοκετό αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης ή επιδείνωσης των αιμορροΐδων.
Στις περισσότερες περιπτώσεις βοηθούν:
- σωστή ενυδάτωση
- φυτικές ίνες
- αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας
- τοπικές αλοιφές μετά από ιατρική συμβουλή
Πολλές φορές τα συμπτώματα βελτιώνονται σημαντικά μετά τον τοκετό.
Χρειάζονται πάντα χειρουργείο οι αιμορροΐδες;
Όχι. Οι περισσότερες αιμορροΐδες αντιμετωπίζονται χωρίς κλασικό χειρουργείο.
Σε αρκετούς ασθενείς βοηθούν:
- οι αλλαγές στη διατροφή
- η αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας
- οι τοπικές θεραπείες
- ή ειδικές επεμβατικές τεχνικές που γίνονται στο ιατρείο χωρίς γενική αναισθησία
Οι συχνότερες τεχνικές είναι:
- η απολίνωση με ελαστικό δακτύλιο (rubber band ligation)
- και η υπέρυθρη φωτοπηξία (infrared coagulation)
Το κλασικό χειρουργείο συνήθως επιφυλάσσεται για πιο προχωρημένες περιπτώσεις. Η αφαίρεση γίνεται με διάφορες τεχνικές, όπως περίδεση με ελαστικό δακτύλιο, απολίνωση με βοήθεια υπερήχων, λέιζερ, ενδοσκοπική αιμορροϊδεκτομή κατά Longo (τεχνική που ανακοινώθηκε το 1993 από τον Ιταλό χειρουργό Antonio Longo), ή κλασική χειρουργική αφαίρεση των αιμορροΐδων (τεχνική Milligan-Morgan).
Πότε πρέπει να ζητήσω άμεσα ιατρική βοήθεια;
Επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό αν εμφανίσετε:
- έντονη αιμορραγία
- μαύρα κόπρανα σαν πίσσα
- πυρετό
- έντονο πρήξιμο
- πολύ δυνατό πόνο
- αδυναμία ούρησης
- γρήγορη επιδείνωση των συμπτωμάτων
Συμπέρασμα
Παρότι οι αιμορροΐδες είναι εξαιρετικά συχνές, δεν θα πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι κάθε αιμορραγία ή πόνος στην περιοχή οφείλεται σε αυτές. Η σωστή διάγνωση είναι σημαντική, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα επιμένουν, υποτροπιάζουν ή εμφανίζονται μετά την ηλικία των 45 ετών. Με τη σωστή αντιμετώπιση, οι περισσότεροι ασθενείς βελτιώνονται σημαντικά χωρίς να χρειαστούν μεγάλη επέμβαση.
Βιβλιογραφία
- Qureshi W, Hoang S, Frye J, Rao SS. AGA Clinical Practice Update on Diagnosis and Treatment of Hemorrhoids: Expert Review. Clin Gastroenterol Hepatol 2026 Apr 29:S1542-3565(26)00282-X.