Συνήθως ο γαστρεντερολόγος που θα επισκεφθείτε θα σας ρωτήσει για τα κόπρανά σας. Οι πληροφορίες που θα του δώσετε είναι καθοριστικές για τη διαφορική διάγνωση συγκεκριμένων παθήσεων του πεπτικού σας συστήματος. Η μορφή, το χρώμα, η σύσταση και η οσμή των κοπράνων αποτελούν βασικά διαγνωστικά στοιχεία για παθήσεις του πεπτικού συστήματος. Μαύρα ή κόκκινα κόπρανα μπορεί να υποδηλώνουν αιμορραγία, ενώ δύσοσμα ή λιπαρά κόπρανα σχετίζονται με δυσαπορρόφηση ή λοιμώξεις του εντέρου.
Σχήμα και μορφή κοπράνων
Τα κόπρανα ταξινομούνται σύμφωνα με την ταξινόμηση του Μπρίστολ (Bristol stool chart). Η ταξινόμηση αυτή δημοσιεύθηκε το 1997 στο Scandinavian Journal of Gastroenterology από το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ και αποτελεί χρήσιμο εργαλείο στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των θεραπειών για νόσους του παχέος εντέρου, αλλά και για τη σωστή λήψη του ιστορικού του ασθενούς.
Η Ρώμη V (Μάιος 2026) δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην κλίμακα Bristol ως ένα απλό, έγκυρο και κλινικά πρακτικό εργαλείο για την αξιολόγηση των διαταραχών του εντέρου. Η κλίμακα Bristol ταξινομεί τη σύσταση των κοπράνων σε 7 τύπους, από τον τύπο 1 που αντιστοιχεί σε σκληρά, σβωλώδη κόπρανα (ένδειξη δυσκοιλιότητας) έως τον τύπο 7 που περιγράφει πλήρως υδαρείς κενώσεις (ένδειξη διάρροιας).
Η βασικότερη εφαρμογή της κλίμακας Bristol στην κλινική πράξη είναι η υποτυποποίηση του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου. Συγκεκριμένα, ένας ασθενής ταξινομείται ως πάσχων από ευερέθιστο έντερο με δυσκοιλιότητα αν πάνω από το 25% των μη φυσιολογικών κενώσεών του αντιστοιχεί σε τύπους 1 ή 2 της Bristol και λιγότερο από 25% σε τύπους 6 ή 7. Αντίστοιχα, για τον υπότυπο του ευερέθιστου εντέρου με διάρροια ισχύει το αντίστροφο, ενώ το ευερέθιστο έντερο μικτού τύπου απαιτεί ταυτόχρονα πάνω από 25% σκληρές και πάνω από 25% χαλαρές κενώσεις.
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στο γεγονός ότι η καταγραφή πρέπει να γίνεται μόνο για τις ημέρες με μη φυσιολογικές κενώσεις, αποκλείοντας τις ημέρες χωρίς κένωση, καθώς κάτι τέτοιο αυξάνει την ειδικότητα της ταξινόμησης. Επιπλέον, η υποτυποποίηση πρέπει να γίνεται όταν ο ασθενής δεν λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή που επηρεάζει τη σύσταση των κοπράνων, όπως καθαρτικά ή αντιδιαρροϊκά.
Για την καθημερινή κλινική πρακτική, η Ρώμη V προτείνει μια ιδιαίτερα πρακτική προσέγγιση: αντί της λεπτομερούς καταγραφής ημερολογίου, ο κλινικός μπορεί απλά να ρωτήσει τον ασθενή «πώς μοιάζουν συνήθως οι μη φυσιολογικές κενώσεις σας;» και να του δείξει τις εικόνες της κλίμακας Bristol. Με αυτόν τον τρόπο, και χωρίς να επιβαρύνεται ο ασθενής με περίπλοκες καταγραφές, προσδιορίζεται γρήγορα η κυρίαρχη σύσταση των κοπράνων.
Η κλίμακα Bristol χρησιμοποιείται επίσης για τη διάγνωση της χρόνιας δυσκοιλιότητας, όπου η παρουσία κοπράνων τύπου 1 ή 2 σε πάνω από το 25% των αφοδεύσεων αποτελεί ένα από τα βασικά κριτήρια, καθώς και για τη λειτουργική διάρροια, όπου απαιτείται η παρουσία χαλαρών ή υδαρών κοπράνων στην ίδια αναλογία.
Συνολικά, η κλίμακα Bristol αποτελεί για τη Ρώμη V ένα εργαλείο που συνδυάζει την επιστημονική ακρίβεια με την κλινική απλότητα, επιτρέποντας τον αξιόπιστο χαρακτηρισμό του προβλήματος και την παρακολούθηση της ανταπόκρισης στις θεραπευτικές παρεμβάσεις.
Σύσταση κοπράνων
Σύμφωνα με την Ρώμη V (Μάιος 2026), η σύσταση των κοπράνων αποτελεί ένα από τα τρία βασικά κριτήρια για τη διάγνωση του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου, μαζί με τη συσχέτιση με την αφόδευση και τη μεταβολή της συχνότητας. Συγκεκριμένα, ο κοιλιακός πόνος ή δυσφορία πρέπει να σχετίζεται με αλλαγή στη μορφή ή την όψη των κοπράνων.
Επίσης, η σύσταση είναι το κριτήριο βάσει του οποίου γίνεται η υποτυποποίηση του ευερέθιστου εντέρου στους 4 υπότυπους: με δυσκοιλιότητα, με διάρροια, μικτού τύπου και μη ταξινομούμενη. Η υποτυποποίηση αυτή γίνεται αποκλειστικά με την κλίμακα Bristol που αναφέρθηκε προηγουμένως.
Η σύσταση των κοπράνων είναι επίσης βασικό διαγνωστικό κριτήριο για τη χρόνια δυσκοιλιότητα, όπου η παρουσία σκληρών ή σβωλωδών κοπράνων (τύποι 1-2 Bristol) σε πάνω από το 25% των αφοδεύσεων αποτελεί ένα από τα 6 πιθανά συμπτώματα που συνθέτουν τη διάγνωση. Αντίστοιχα, για τη λειτουργική διάρροια, απαιτείται η παρουσία χαλαρών ή υδαρών κοπράνων στο ίδιο ποσοστό. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στο γεγονός ότι στα κριτήρια για τη λειτουργική διάρροια προστέθηκε στη Ρώμη V, σε σχέση με τη Ρώμη IV, ένα νέο σημείο για λόγους συμμετρίας με τη δυσκοιλιότητα: οι σκληρές κενώσεις (δυσκοιλιότητα) σπάνια εμφανίζονται χωρίς τη λήψη φαρμάκων που προκαλούν δυσκοιλιότητα.
Επιπλέον, η Ρώμη V αναφέρει ότι στην κλινική πράξη η αξιολόγηση της σύστασης των κοπράνων πρέπει να γίνεται όταν ο ασθενής δεν λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή που επηρεάζει τη σύσταση, όπως καθαρτικά ή αντιδιαρροϊκά. Για ερευνητικούς σκοπούς, προτείνεται η χρήση ημερολογίου τουλάχιστον 2 εβδομάδων, ενώ στην καθημερινή κλινική πράξη αρκεί η απλή ερώτηση προς τον ασθενή να περιγράψει ή να δείξει από εικόνα της κλίμακας Bristol πώς είναι συνήθως οι μη φυσιολογικές κενώσεις του.
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η σύσταση των κοπράνων σχετίζεται με τον χρόνο εντερικής διέλευσης και αποτελεί αξιόπιστο υποκατάστατο μετρήσεων διέλευσης στην καθημερινή κλινική πράξη.
Συνοπτικά, η σύσταση των κοπράνων, όπως αποτυπώνεται μέσω της κλίμακας Bristol, αναδεικνύεται σε έναν από τους πλέον κεντρικούς και κλινικά χρήσιμους δείκτες για την ταξινόμηση, διάγνωση και παρακολούθηση όλων των διαταραχών του εντέρου κατά τη Ρώμη V.
Χρώμα κοπράνων
Το φυσιολογικό χρώμα των κοπράνων είναι καφέ. Η παρουσία της χολερυθρίνης στη χολή ευθύνεται για το χρώμα των κοπράνων. Ανάλογα με τη συγκέντρωση της χολερυθρίνης στα κόπρανα, το χρώμα των κοπράνων ποικίλει από ανοιχτό κίτρινο σε σχεδόν μαύρο. Διαταραχές στη χολερυθρίνη δυνατόν να χρωματίσουν τα κόπρανα πράσινα, γκρι, ή λευκά σαν στόκος.
Η αιμορραγία από το πεπτικό δυνατόν να χρωματίσει τα κόπρανα κόκκινα, βυσσινί, ή μαύρα σαν πίσσα με ένονη (άσχημη) μυρωδιά. Διάφορα φάρμακα (πχ σίδηρος, βισμούθιο) και τροφές (παντζάρια) επίσης επηρεάζουν το χρώμα των κοπράνων.
Τα χρωματιστά κόπρανα συνήθως δεν έχουν τόση κλινική σημασία. Οι γαστρεντερολόγοι αναζητούμε να αποκλείσουμε την πιθανότητα αιμορραγίας από το στομάχι ή το έντερο και συνεπώς ρωτάμε αν ο ασθενής είδε μαύρα σαν πίσσα, κόκκινα ή βυσσινόχρωμα κόπρανα.
| Χρώμα κοπράνων | Τι σημαίνει | Διατροφικά αίτια – Φάρμακα |
| Πράσινο | Συνήθως συνοδεύουν τη διάρροια. Το πράσινο χρώμα οφείλεται στο ότι τα κόπρανα αποβάλλονται πολύ γρήγορα λόγω διάρροιας με συνέπεια να μην προλαβαίνει να διασπασθεί η χολερυθρίνη | Πράσινα φυλλώδη λαχανικά, πράσινες χρωστικές τροφίμων ή ποτών ή παγωτών (γρανίτες), ή συμπληρώματα σιδήρου |
| Λευκά σαν στόκος | Απουσία χολής στα κόπρανα (αποφρακτικός ίκτερος) | Βισμούθιο ή αντιδιαρροϊκά φάρμακα |
| Κίτρινα, λιπαρά, με άσχημη μυρωδιά ή κόπρανα που επιπλέουν | Παρουσία λίπους στα κόπρανα από σύνδρομο δυσαπορρόφησης ή κοιλιοκάκη | Δυσανεξία στη γλουτένη |
| Μαύρα | Αιμορραγία στο ανώτερο πεπτικό (οισοφάγος, στομάχι, λεπτό έντερο) | Συμπληρώματα σιδήρου, βισμούθιο, μαύρη γλυκόριζα |
| Κόκκινα ή βυσσινί | Αιμορραγία στο κατώτερο πεπτικό (λεπτό έντερο, παχύ έντερο, ορθό, πρωκτός) | Κόκκινες χρωστικές τροφίμων, παντζάρια, κράνμπερι, ντομάτα ή ντοματοχυμός, κόκκινος ζελές, κόκκινα κοκτέιλ |
Οσμή κοπράνων
Τα κόπρανα φυσιολογικά μυρίζουν άσχημα. Η δυσάρεστη οσμή επηρεάζεται από τη διατροφή και τα βακτήρια (τη φυσιολογική εντερική χλωρίδα) που έχουμε στο έντερό μας.
- Η διάρροια, ο μετεωρισμός, ο τυμπανισμός πιθανόν να συνοδεύονται από κόπρανα που μυρίζουν άσχημα
- Τα σύνδρομα δυσαπορρόφησης (κοιλιοκάκη, φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου, δυσανεξία λακτόζης, δυσανεξία υδατανθράκων, και τροφικές αλλεργίες) συνοδεύονται από δύσοσμα κόπρανα
- Η γαστρεντερίτιδα από διάφορους ιούς, βακτήρια και παράσιτα (όπως πχ από E. coli και Salmonella) προκαλούν άσχημη μυρωδιά στα κόπρανα
- Πολυβιταμινούχα σκευάσματα, αντιβιοτικά και άλλα φάρμακα ενδεχομένως επίσης να προκαλούν δυσάρεστη οσμή στα κόπρανα
- Άλλα σπάνια αίτια άσχημης οσμής κοπράνων είναι η χρόνια παγκρεατίτιδα, η κυστική ίνωση και το σύνδρομο βραχέος εντέρου
Όπως αντιλαμβάνεσθε, θα πρέπει να απευθύνεστε σε ειδικό γαστρεντερολόγο μέσω ραντεβού για να σας εξετάσει και κλινικά προκειμένου να διαπιστωθεί η αιτία της άσχημης οσμής των κοπράνων σας.
Δείτε ακόμη:
Μαρμελάδα Tamarine (ταμαρίν) για δυσκοιλιότητα
Βιβλιογραφία
- Corsetti M, Shin A, Lacy BE, Cash BD, Simrén M, Schmulson MJ, Hou X, Lembo A. Bowel Disorders. Gastroenterology 2026 May;170:1261-1282.