Τι είναι η εκκολπωμάτωση και τι η εκκολπωματίτιδα;
Γράφει ο Γιώργος Αναστασιάδης, Κλινικός Διαιτολόγος – Διατροφολόγος MSc, Θεσσαλονίκη, τηλ. 6981018246, email: anastasiadis.diet@yahoo.com
Η εκκολπωμάτωση είναι η παρουσία μικρών σακουλιών (εκκολπωμάτων) στο παχύ έντερο, συχνά χωρίς να προκαλούν συμπτώματα. Πολλοί άνθρωποι με εκκολπωμάτωση μπορεί να μην γνωρίζουν ότι έχουν τη νόσο, καθώς μπορεί να υπάρχει χωρίς καθόλου συμπτώματα.
Η εκκολπωματίτιδα, από την άλλη πλευρά, εμφανίζεται όταν αυτά τα σακουλάκια φλεγμαίνουν ή μολύνονται. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε συμπτώματα όπως κοιλιακό άλγος, πυρετό, ναυτία και αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου.
Η κύρια διάκριση μεταξύ των δύο είναι ότι η εκκολπωμάτωση είναι ο σχηματισμός εκκολπωμάτων, ενώ η εκκολπωματίτιδα είναι η φλεγμονή/μόλυνση αυτών των θυλάκων.
Τι να τρώω και τι να αποφεύγω;
Παλαιότερα, συστήνονταν δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε φυτικές ίνες και διαυγή υγρά κατά τη διάρκεια εξάρσεων εκκολπωματίτιδας. Ωστόσο, υπάρχουν νέα ερευνητικά δεδομένα που δεν συνιστούν την καθολική αποφυγή των συγκεκριμένων τροφίμων όταν κάποιος πάσχει από εκκολπωμάτωση ή εκκολπωματίτιδα. Επιπλέον, όσον αφορά την ενοχοποίηση τροφών όπως: οι σπόροι, οι ξηροί καρποί και το καλαμπόκι (ιδιαίτερα σε μορφή ποπ κορν), παρά το γεγονός ότι διαχρονικά θεωρούνταν απαγορευτικά, σύγχρονες συστάσεις αναφέρουν πως δεν υπάρχει λόγος αποφυγής τους για όλους τους ασθενείς. Εξαίρεση αποτελεί η περίοδος που υπάρχει ενεργός φλεγμονή ή αιμορραγία, όπου συστήνεται διατροφή χαμηλού υπολείμματος. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις οι ασθενείς θα πρέπει να ακολουθούν μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες (φρούτα, δημητριακά, όσπρια, λαχανικά, χόρτα και ξηροί καρποί).
Η διαχείριση της εκκολπωματίτιδας είναι εξατομικευμένη. Ορισμένοι ασθενείς μπορεί να διαπιστώσουν ότι η αποφυγή ορισμένων τροφίμων βοηθά, ενώ άλλους όχι τόσο. Συχνά, αρκετοί επαγγελματίες υγείας συστήνουν μια δίαιτα με διαυγή υγρά κατά τη διάρκεια ήπιων εξάρσεων. Μόλις τα συμπτώματα βελτιωθούν, συστήνεται μετάβαση σε δίαιτα με χαμηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες μέχρι την υποχώρηση των συμπτωμάτων και στη συνέχεια σταδιακή αύξηση της κατανάλωσης φυτικών ινών.
Τι δουλεύει πρακτικά;
Διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες (όταν δεν υπάρχει ενεργή φλεγμονή)
Επαρκής πρόσληψη υγρών (περίπου 1,5-2 λίτρα νερό ημερησίως)
Τακτική σωματική δραστηριότητα
Διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους
Αποφυγή καπνίσματος και περιορισμός της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ
Αποφυγή αχρείαστης χρήσης μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (όπου είναι δυνατόν και πάντα σε συνεννόηση με τον γιατρό)
Ποιες τροφές να προτιμήσω στην οξεία φάση της νόσου;
Προσωρινή μείωση των φυτικών ινών: Σε αντίθεση με τη χρόνια φάση της εκκολπωμάτωσης, όπου συνιστάται διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, στην οξεία εκκολπωματίτιδα εφαρμόζεται συχνά για λίγες ημέρες:
δίαιτα χαμηλού υπολείμματος ή
δίαιτα χαμηλή σε φυτικές ίνες,
ώστε να μειωθεί ο όγκος των κοπράνων και ο μηχανικός ερεθισμός του εντέρου.
Επιλογή εύπεπτων τροφών: Παραδείγματα τροφίμων που συνήθως είναι καλύτερα ανεκτά είναι:
Λευκό ψωμί ή φρυγανιές
Λευκό ρύζι ή ζυμαρικά
Πατάτα χωρίς φλούδα
Καλά μαγειρεμένο κοτόπουλο ή ψάρι
Γιαούρτι, εφόσον είναι ανεκτό
Καλά βρασμένα λαχανικά χωρίς φλούδες και ίνες
Ώριμη μπανάνα ή κομπόστα φρούτων
Βοηθούν τα προβιοτικά στα εκκολπώματα;
Με βάση τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα, δεν υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις ότι τα προβιοτικά βοηθούν στα εκκολπώματα (εκκολπωμάτωση) ή προλαμβάνουν την εκκολπωματίτιδα. Επομένως, τα προβιοτικά δεν αποτελούν καθιερωμένη θεραπεία για τα εκκολπώματα. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να βελτιώσουν συμπτώματα (π.χ. φούσκωμα), αλλά μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις ότι προλαμβάνουν την εκκολπωματίτιδα ή τις υποτροπές της. Η συνολική ποιότητα της διατροφής και η επαρκής πρόσληψη φυτικών ινών έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία.
Πόσο νερό πρέπει να πίνω αν έχω εκκολπώματα;
Παράλληλα με την αυξημένη κατανάλωση φυτικών ινών θα πρέπει να δώσουμε και ιδιαίτερη έμφαση στην πρόσληψη υγρών για τον σχηματισμό μαλακών κοπράνων. Επίσης, μερικοί ασθενείς είναι πιθανό να νιώσουν δυσφορία μετά την κατανάλωση κάποιου γεύματος πλούσιου σε λιπαρά, ίσως ο περιορισμός τέτοιων γευμάτων να είναι ευεργετικός.
Άλλες συσχετίσεις
Οι καπνιστές έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να παρουσιάσουν διάτρηση σε ένα επεισόδιο εκκολπωματίτιδας ή απόστημα συγκριτικά προς τους μη καπνιστές. Για τον καφέ δεν υπάρχει σαφής σχέση, ενώ για το αλκοόλ συνιστάται περιορισμός της υπερβολικής κατανάλωσης.
Διάφορα φάρμακα επίσης αυξάνουν τον κίνδυνο επιπλοκών της εκκολπωμάτωσης, όπως τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, τα κορτικοστεροειδή και τα οπιούχα. Αντίθετα, σύμφωνα με κάποιες μελέτες, οι στατίνες μπορεί να μειώνουν τον κίνδυνο διάτρησης σε εκκολπωματίτιδα.
Γιατί να επισκεφτώ έναν κλινικό διατροφολόγο αν έχω εκκολπώματα;
Πολλοί ασθενείς περιορίζουν δραματικά την διαιτητική τους πρόσληψη, καταργώντας μεγάλες ομάδες τροφίμων από το διαιτολόγιό τους, πράγμα που μπορεί να επιφέρει σοβαρές διατροφικές ανεπάρκειες. Ο ρόλος του κλινικού διατροφολόγου σε αυτές τις περιπτώσεις κρίνεται απαραίτητος, καθώς με τη βοήθεια του θεράποντα ιατρού, θα συντάξει ένα σωστό διαιτολόγιο, που δεν θα βασίζεται μόνο στην βελτίωση της νόσου, αλλά θα προάγει γενικότερα την υγεία του ασθενούς.
Συμπερασματικά
Η διατροφική αντιμετώπιση της εκκολπωμάτωσης και της εκκολπωματίτιδας δεν περιορίζεται σε μια λίστα “απαγορευμένων” τροφών. Ο κλινικός διαιτολόγος αξιολογεί τις εξατομικευμένες ανάγκες του ασθενούς, σχεδιάζει ένα ασφαλές και ισορροπημένο πλάνο διατροφής, βοηθά στη σωστή πρόσληψη φυτικών ινών και υγρών και υποστηρίζει την ομαλή διαχείριση τόσο της καθημερινότητας όσο και των περιόδων έξαρσης της νόσου.
